Toplum olarak öyle bir noktaya geldik ki artık yaşadığımız birçok olaya şaşırmıyoruz. Çünkü şaşırma duygumuzu da kaybettik. Her gün yeni bir haksızlık, yeni bir fırsatçılık, yeni bir vicdansızlık örneğiyle karşılaşıyoruz ama çoğu zaman sadece bakıp geçiyoruz.
Bakın çarşıya pazara…
Bir esnafın toptan 20 TL’ye aldığı domatesi 70 TL’ye sattığı bir düzende yaşıyoruz. Elbette serbest piyasa var. Elbette herkes ticaret yapacak, kazanacak. Kimse kimsenin kazancına karşı değil. Ancak kazancın da bir vicdanı, bir ölçüsü, bir ahlakı olmalı.
Ticaret sadece para kazanmak değildir; ticaret aynı zamanda güven meselesidir. İnsanların zor gününden faydalanmak, fırsatı kazanca çevirmek belki kısa vadede para kazandırabilir ama uzun vadede toplumun güvenini, saygısını ve en önemlisi insanlığını kaybettirir.
Bugün birçok insan geçim derdiyle boğuşuyor. Pazara çıkan vatandaş aldığı iki poşetin hesabını yapıyor. Evine götüreceği sebzenin, meyvenin hesabını yapıyor. Ama bazıları da bu zor günleri fırsata çevirmenin peşinde koşuyor.
İşte asıl mesele tam da burada başlıyor. Toplumda utanma duygusu azaldıkça, vicdan geri plana itildikçe, fırsatçılık normalleşmeye başlıyor. Oysa eskiden insanlar “Ayıp olur”, “Günah olur”, “Kul hakkıdır” diye düşünürdü. Şimdi ise birçok kişi sadece “Ne kadar kazanırım?” sorusunun peşinde.
Belki de en tehlikelisi budur: Yanlışın normalleşmesi… Bir toplum yanlışlara şaşırmamaya başladığında, aslında en büyük kaybı yaşamaya başlamıştır.
Bugün geldiğimiz noktada şunu sormamız gerekiyor: Gerçekten neyi kaybettik? Parayı mı, yoksa değerlerimizi mi?
Çünkü para kazanılır, kaybedilir, yeniden kazanılır.
Ama kaybolan vicdan, kaybolan ahlak ve kaybolan utanma duygusu kolay kolay geri gelmez.
Toplum olarak yeniden bazı şeyleri hatırlamamız gerekiyor. Vicdanı, adaleti, kul hakkını ve en önemlisi utanma duygusunu…
Çünkü bir toplumda utanma duygusu ölürse, o toplumda birçok şey zaten ölmüş demektir.