Sert iklim koşullarının mutfağa yansıdığı bölgede, doyurucu ve besleyici yemekler ön plana çıkarken, bu lezzetlerin başında Keledoş geliyor. Yüzyıllardır sofralarda yer alan Keledoş, hem yapımı hem de içeriğiyle Anadolu'nun kültürel mirasını günümüze taşıyor.
Keledoş Nedir?
Keledoş (Kələkoş), Doğu Anadolu Bölgesi'nden yaygın olarak yapılan geleneksel bir yemektir. Ağrı, Van, Bitlis ve Muş yörelerinde farklı yorumlarla pişirilen bu lezzet, özellikle kış aylarında tercih ediliyor. Van Keledoşu, Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından coğrafi işaret alarak tescillenmiş olsa da, Keledoş bölge halkının ortak mutfak değeri olarak kabul ediliyor.
Keledoş Nasıl Yapılır?
Keledoşun yapımı zahmetli gibi görünse de ortaya çıkan lezzet, tüm emeğe değiyor. Öncelikle yeşil mercimek ve den (buğday) bir tencerede haşlanıyor. Ayrı bir tencerede tereyağıyla kavrulan kuru soğanların üzerine kuşbaşı doğranmış dana ya da kuzu eti eklenerek lezzetini salması sağlanıyor.
Etler kavrulduktan sonra haşlanmış mercimek, buğday ve nohut tencereye alınarak ince doğranmış pazı otu (ya da bulunamazsa ıspanak) ekleniyor. Tuz ve karabiberle tatlandırılan karışıma üzerini geçecek kadar su ilave edilerek düdüklü tencerede yaklaşık 35–40 dakika pişiriliyor.
Yemek piştikten sonra ocaktan alınarak içine çökelek veya süzme yoğurt ekleniyor. Ezilmiş sarımsaklarla birlikte iyice karıştırılan Keledoş, son dokunuş olarak pul biberle kızdırılmış yağla taçlandırılıyor.
Yöresel Dokunuşlar Lezzeti Katlıyor
Keledoşun asıl yöresel tarifinde, her mevsim bulunmayan ak pancar ve heliz otu da yer alıyor. Ayrıca çökelek yerine yörede sıkça kullanılan kurut da yemeğe eklenebiliyor. Kurut, yoğurdun süzülüp kurutulmasıyla elde edilen ve uzun süre saklanabilen geleneksel bir ürün olarak biliniyor.
Keledoş İçin Gerekli Malzemeler
-200–250 gram kuşbaşı dana veya kuzu eti
-1 su bardağı yeşil mercimek
-1 su bardağı den (buğday)
-1 su bardağı haşlanmış nohut
-1 orta boy kuru soğan
-2 su bardağı çökelek (veya süzme yoğurt)
-3 yemek kaşığı tereyağı Pazı otu (pazik) 3 diş sarımsak Tuz, karabiber, pul biber
Besleyici içeriği ve doyurucu yapısıyla Keledoş, sadece bir yemek değil; Ağrı ve çevresinin kültürünü yansıtan bir sofra geleneği olarak yaşatılmaya devam ediyor.